Kinderkrant en Traditionele Muziek als Middelen tot Vrede

Ambon’s dorpen en wijken zijn vrijwel allemaal ingedeeld op religieuze kleur. Daarbinnen lopen ouders en tieners rond met onverwerkte trauma’s waar geen tijd voor is. Eten. Enkele kinderen verkopen tot diep in de nacht benzine of zoeken plastic bekertjes en flesjes waar ze nog wat geld mee kunnen verdienen. Ze groeien op in scheiding. Op gemengde staatsscholen komen ze anders religieuze kinderen tegen. Maar hoe gaat het met diegenen die rechtstreeks vanuit hun christelijke wijk naar de protestantse middelbare school gaan, ’s avonds hun wekelijkse kinderkerk bijeenkomst hebben en ’s zondags de zondagsschool doorlopen? In het volgende een zeer beknopte bespreking van twee vredesprojecten voor kinderen op Ambon.

HUTjes in September

Er is er één, er zijn er twee, er zijn er drie jarig, hoera, hoera… Of het ook hier de decemberkou en knusheid zijn die een septemberse geboortegolf veroorzaken, durf ik niet te stellen. De feiten zijn echter dat op zes september de Molukse protestantse kerk verjaarde en dag erop de stad waarin haar synode gevestigd is hetzelfde lot onderging. De achtste is vervolgens mijn verjaring. In tijd aan elkaar verbonden en nu ook in ruimte verenigd, als een kosmische afspraak in de agenda van het Zijnde.

Kiri, kanan, kiri, kanan, links, rechts, links, rechts. Buiten klinkt het druk. Ik wrijf de slaap uit m’n ogen en loop het kantoor uit. Vanaf het hoger gelegen Karang Panjang marcheren groepen kinderen naar beneden de stad in. Naast hen loopt de baas van groep. Fluit in de mond. Frt-frt, frt-frt-frt. En dan weer kiri, kanan. ‘Daar komt Fita’, vader, oom en tante snellen naar de kant van de weg. Oom doet het camerawerk. Ik vraag ondertussen aan m’n buuroma met wie ik zo nu en dan Nederlands spreek wat er speelt. Ze antwoordt me in Indonesische codetaal ‘HUT GPM ke-75’.

Om dit geheim te kunnen ontcijferen, gooi ik me in fatsoenlijkere kleren in een angkot en volg de legertjes des Heeren de stad in. In schooluniformen en felgekleurde pakjes wandelen de eenheden vanuit hun scholen richting centrum. De kinderen komen samen op het grote onafhankelijkheidsplein voor het gouverneurskantoor. Verzetsheld Patimura – het volgens Ambonese christenen geïncarneerde bewijs van hun verbondenheid aan de Indonesische Republiek – overziet vanaf zijn sokkel hoe enkele ouders hun kinderen opwachten. Een ietwat teleurstellend schouwspel na imponerende parades. Er wordt wat gedronken en gegeten. De kinderen keren huiswaarts. Het gaat blijkbaar – tegen alle christelijke tegelwijsheden in – meer om de reis dan de aankomst.

Al in augustus las ik dat synodevoorzitter John Ruhulessin voor een niet al te grootse 75-jarige verjaardag was. Dit jaar viel de hari ulang tahun (HUT) of verjaardag in de Ramadhan. Of dit de achterliggende reden tot soberheid is weet ik niet. Op de avond van 6 september vindt in het Oikumene gebouw naast de oude Maranathakerk aan hetzelfde plein een viering plaats. Gouverneur, burgemeester en viceburgemeester, afvaardiging van dienst van religieuze zaken en anders-religieuze leiders zijn aanwezig. Enkele koren vertonen hun kunnen. Ruhulessin vertelt over pluraliteit en politiek en oppositie. Een website voor de Molukse protestanten wordt gelanceerd.

De dag erop verjaart de stad. Ik word door pak RT, een soort van wijkmeester, uitgenodigd mee te eten. Midden op straat vieren we de Ambon’s HUT. De dominee bidt een gebed. Het door de vrouwen in de wijk gekookte, gebakken en gefrituurde wordt gezamenlijk verorberd. Omdat de wijk volledig christelijk is, is het tevens ook nog de viering van de HUT GPM ke-75. Twee hutten tegelijk. In de moslimwijken blijft het nog even stil. Daar wordt gevast.

Inter-voetbal geweld?

In de nacht van vrijdag (9/7)  op zaterdag (10/7) zijn bij een gevecht tussen jongeren in de Ambonese wijk Batu Merah drie mensen omgekomen en zeven huizen afgebrand. De politie onderzoekt de zaak, inclusief haar eigen rol. Tot dusver is er weinig bekend over hoe het zover heeft kunnen komen.

Na de wedstrijd Nederland-Brazilië vorige week was er ook al sprake van een gevecht. Toen werd er ‘slechts’ met stenen gegooid en één huis in brand gestoken. In hoeverre de rel van vrijdag op zaterdag samenhangt met de ruzie tussen voetbalfans is onduidelijk. Het lijkt erop dat de voetbalsymboliek als uitlaatklep heeft gediend om de al bestaande onrust te doen ontbranden.

Ook nationale Indonesische media besteden aandacht aan de rel. Wat echter niet vermeld wordt, is dat beide groepen uit moslims bestaan. In Batu Merah wonen namelijk vrijwel alleen moslims. Het belang hiervan is niet zozeer het aanwijzen van een bepaalde religieuze zijde als schuldig, maar het feit dat er geen sprake is van een interreligieus conflict.

Media in Indonesië – en met name op Ambon – zijn doorgaans terughoudend in het benoemen van oorzaken en het beschrijven van de identiteit van de partijen. Dit vanuit het oogpunt van neutraliteit. Het gevolg is echter dat mensen, vooral van buiten Ambon, niet weten waar ze aan toe zijn of menen dat Ambon opnieuw strijdtoneel is geworden van interreligieuze conflicten.

Een sms van een vriend uit de genoemde wijk onderstreept echter dat ‘er geen sprake is van een religieus getint conflict, het zijn jongeren die met elkaar op de vuist gaan’. 

Zie ook:

http://regional.kompas.com/read/2010/07/10/19542248/Kapolda:.Kematian.Arman.Masih.Diselidiki http://www.detiknews.com/read/2010/07/10/140157/1396605/10/2-kelompok-pemuda-di-ambon-bentrok-3-tewas-7-rumah-dibakar

Orang Ambon Gila

Ambonezen zijn gek, gek van voetbal en het wereldkampioenschap. Als Nederland van Brazilië heeft gewonnen barst het feest los. In het café klinkt vuurwerk. Door de stad rijden enkele duizenden brommers en auto’s in een lint door de stad. Druk toeterend, zwaaiend, in het oranje gekleed, Nederlandse en oranje vlaggen alom. Van schrik is ergens een becak rijder met fietstaxi en al omgedonderd.

‘Heb je de optocht gezien?’, werd me tijdens de poule-fase al enkele keren gevraagd. ‘Nee’, ik kijk gewoon thuis.’ Maar na de wedstrijd tegen Kameroen was ik toch maar even het huis uitgelopen en richting stad gegaan, benieuwd naar de karavaan van in het oranje geklede Ambonezen. Één keer kwamen ze voorbijrazen, misschien zo’n honderd. Brommertjes voorzien van stickers van de Nederlandse vlag, enkelen zwaaiend met een vlag, maar vooral veel oranje, heel veel oranje.

Na Nederland-Slowakije zag ik een optocht die ik alleen met een demonstratie in Jakarta kan vergelijken. Een demo op brommers dan. De sfeer in het café tijdens de wedstrijd was bizar. Na de 2-0 werden er tafels omgegooid en stonden mensen te dansen tussen de plastic stoelen. Vervolgens loop ik een uurtje door de stad op zoek naar optochten. Lang hoef ik niet te zoeken, overal komen brommertjes vandaan. Het is zaak de grote groep te vinden, en dat lukt. Zeker duizend man rijden als gekken slingerend en toeterend door de straten. Een half uur later is het stil, naar men zegt heeft de politie er al een einde aan gemaakt. Eenmaal aangekomen bij een oranje gekleurde wachtplek voor brommertaxi (ojeks) chauffeurs, zet men voor mij luid het ‘Nederland oh Nederland, jij bent een kampioen’ op. De sopi of plaatselijk gedestilleerde drank vloeit al rijkelijk en ik besluit dat het beter is elders een ojek te nemen.  

Het is geen haat

De oorlog in Irak wordt niet veroorzaakt doordat het zogenaamde volledig christelijke Westen moslims haat, discussies ten aanzien van cartoons en hoofddoekjes zijn niet enkel een uiting van problemen met Islam, moslims in Nederland hebben de vrijheid om hun geloof te belijden en moskeeën te bouwen. Terwijl ik zojuist in een presentatie op de IAIN of Islamitische Staatsuniversiteit betoogd heb dat de wereld echt niet uit twee fronten – Islam en Westen of Christendom – bestaat, kruip ik achter mijn laptopje om de Nederlandse verkiezingsuitslagen te volgen. Plus 15 zetels.

Indonesische protesten tegen Israël

Om te ontdekken dat demonstraties ‘in’ zijn in Indonesië hoef je de taal niet te begrijpen. Zet een willekeurig televisiestation aan en tussen het nieuws over celebrities door zul je vrijwel iedere dag een demonstratie zien. Zo ook begin deze maand. Reden was de inval van enkele Israëlische soldaten op het scheepskonvooi met hulpgoederen voor Gaza. Drie dagen lang betoogden duizenden Indonesiërs tegen Israël. De Palestijns-Israëlische realiteit is vaak hier groot nieuws. Enkele dagen voor de aanval was de Indonesische president nog op bezoek bij zijn Palestijnse collega Abbas om zijn steun te betuigen.

Donderdagochtend is het druilerig weer. Achterop de ojek rijd ik door de heuvels van de moslimwijk Kebun Cengkeh – dat kruidnageltuin betekent – op weg naar de campus van de IAIN. Op de daken van enkele huizen Argentijnse vlaggen. Het WK is populair…

Kogels met Ogen

Met een grote glimlach op hun gezicht vertellen ze hoe de kogels hen om de oren vlogen. ‘Zoef, zoef, zoef, haha, maar we zijn gespaard gebleven. God is ons niet vergeten. Hij is rechtvaardig.’ Een kleine getuigenis in hun eettentje langs de weg. Een zeer interessante ook, want wat zegt dit ons over het verwerken van het conflict en het leven nu? Een kleine analyse naar aanleiding van een kort persoonlijk verhaal.

‘Eens toen we het huis uit vluchtten, bedacht ik me onderweg dat ik de rijst nog op het vuur had staan. Toen ben ik snel terug gerend’, zegt Ina. In het eettentje dat veel weg heeft van een kippenhok waar je heerlijk kunt eten, vertellen Hengky en Ina (niet hun echte namen) over hun ervaringen tijdens de oorlog. Zelf komen ze uit een dorpje even buiten de stad. In 2002 zijn ze naar Ambon-stad verhuisd. ‘Soms als we het huis uit moesten vluchten’, vertelt Ina, ‘sliepen we zittend langs de kant van de weg, bijna niets te eten en weinig slaap. Maar we zijn gezond gebleven. Dat betekent dat God ons trouw is gebleven.’ Buiten zoeven de angkots en ojeks voorbij. ‘Wist je dat kogels ogen hebben?’, vraagt Hengky me even later…

Moslims, Christenen en Chroslims: Dialoog tussen de bedrijven door

Met enige regelmaat ben ik in een koffietoko aan de baai van Ambon te vinden. Zo’n vier meter boven het ietwat stinkende zeewater kan ik goed m’n nieuwe woordjes Indonesisch leren en oefenen. Een tijdje geleden heb ik er een journalist ontmoet met wie ik aardig overweg kan. Ons eerste gesprek was een loepzuiver voorbeeld van dialoog en waar je dan zoal tegenaan loopt.

Het is aardig stil geweest vanuit het Oosten. Ten aanzien van de interreligieuze dialoog op Ambon kan ik niet veel meer zeggen dan mijn eigen toevallige ervaringen toestaan. Toch zijn die hier wel het onderwerp. Deze blog gaat over de praktijk van de dialoog: bij een dialoogorganisatie, in de koffiehoek, in de schaduw van de dominee en met enkele studenten die eigenlijk Engels leren…

Stad in Beweging

Stilstand als achteruit-gang of stilstand als achter-uitgang? De bekende uitspraak dat stilstand achteruitgang betekent, is vooral ingegeven door economische motieven. Noodzakelijke innovatie om de concurrent te kunnen bijbenen. Brood op de plank. Broodnodig. Zo nu en dan de achteruitgang kunnen nemen voor een moment van bezinning, luxe of even noodzakelijk? Ambon is altijd in beweging.

Het verkeer krioelt door de stad. Ronkende motoren, rollend rubber en de voortdurende beweging van ijzeren machines houden de stad in beweging…

Hoe sta ik er op?

Enigszins gespannen kruip ik bij de journalist in de auto. Vandaag, na krap een week op Ambon, word ik geïnterviewd. We gaan op weg naar een wijk waar vooral christenen wonen. Ja, de meeste wijken zijn ofwel christelijk ofwel islamitisch. Na een korte wandeling door de wijk, een zoektocht naar iemand wiens huis nog niet is opgebouwd en een gebouw met kogelgaten beginnen we. Kinderen die ten tijde van het conflict in vluchtelingenkampen geboren zijn, zijn sinds enkele maanden weer teruggekeerd. ‘Ga eens met de kinderen praten, stel je maar voor.’ De camera loopt. Ik stel me voor en vraag enkele kinderen naar hun naam. Ik speel mee en weet niet of ik van dit spel houd. Het moet snel. Ik heb de kinderen nog nooit ontmoet.

In het midden van de stad Ambon staat het vredesmonument. Een mooi symbool. Bij het monument mag ik vertellen over wat ik denk dat vrede is. Krap afgestudeerd, net uit de boeken, sta ik m’n evangelie te verkondigen. Of het in 30 seconden kan… Mijn toch al beperkte blik op de situatie wordt gereduceerd tot een nog botter verhaal, uiteraard met pakkende slotzin. Het moet kort en snel, we moeten door, verder. De zon gaat al bijna onder en een shot van Peter aan het strand is zeker nog nodig.

Onder het monument zijn foto’s te zien van tijdens en na het conflict. Het fotoverhaal laat vrede zien, haastige vrede. Handen worden geschud. De president, de gouverneur en het leger worden opgevoerd als brengers van goed nieuws. Hebben ook zij hun mediamoment gehad? Was er eenzelfde verzoek ‘stel je maar voor, ga maar met ze praten’? Wat weten zij van wat er tussen de mensen leeft? Waar is nu werkelijk behoefte aan? Mooie plaatjes? De president, de gouverneur en het leger staan er in ieder geval weer goed op.

Wat weet ik na een week nou van de ervaringen van de mensen uit deze stad, van vrede of hoe het verder zou moeten? Ik word opgenomen in een verhaal en laat het gebeuren. Nee, ik wil niet met sigaret gefilmd worden. Ik hoop dat m’n haar goed zit. Ja, Nederland moet weten dat ik goed werk doe op Ambon.

Natuurlijk, we hebben verhalen nodig. Het liefst mooie. Maar ieder nieuw verhaal is een gecreëerd verhaal. Iedere wederopbouw een constructie. Elke reportage een samenhang van antwoorden op vragen die zichzelf niet beantwoorden, vakkundig door de specialist samengesmeed. De man of vrouw achter de knoppen heeft macht. De ijdeltuiten op het beeld hebben belangen. Maar de belangrijkste vraag in dit alles is misschien wel hoe recht te doen aan de getuigenissen en ervaringen van individuele personen. En daar is vaak geen tijd voor.

Ik heb tijd, vijf maanden en moet maar eens de wijk in, mensen ontmoeten en luisteren…

Goed Zout

‘De president is corrupt en de minister van financiën ook’, aldus een van de vele studenten bij het nationale monument in Jakarta. Samen met duizenden andere betogers werd er vandaag onder neer opgeroepen tot het aftreden van de Indonesische regering. Medewerkers van het Maarif Instituut zal ik er niet vinden. ‘Betrokken zijn is geen kwestie van lippenstift, maar als zout dat smaak geeft.’ Dit betekent zoveel als doen in plaats van mooie praatjes, zo vertelt Fajar, uitvoerend directeur van de organisatie.

Het is vandaag precies 100 dagen geleden dat president Yudhoyono voor de tweede maal werd geïnaugureerd. Voor de betogers een goed moment om hun onvrede ten aanzien van de huidige regering te laten blijken. Ook Indonesië is een land dat na 100 dagen geregeerd te zijn door een nieuw kabinet in staat van ontevredenheid verkeert. Maar mooie leuzen schreeuwen in demonstraties alleen lost niets op…